گورستان اسرارآمیز استان گلستان پژوهشی از پویا منصفی تهرانی

گورستان اسرارآمیز استان گلستان گزارشی از پویا منصفی تهرانی باستان شناس ایرانی

ریشه هایی از ادیان الت پرستی در ایران 


 Khalid Nabi historical cemetery







قبرستانی که در مجاورت زیارتگاه خالدنبی در استان گلستان فعلی وجود دارد و به قبرستان خالدنبی مشهور شده بی‌شک یکی از اسرارآمیزترین نقاط ایران است! به این دلیل که هنوز در مورد زمان و چگونگی پیدایش آن ابهامات فراوانی وجود دارد. شاید یکی از دلایل این مسئله عدم انجام تحقیقات و کارشناسی‌های مختلف باشد. از سوی دیگر هر چند این مجموعه در سال ۱۳۸۰ توسط اداره میراث فرهنگی و گردشگری استان گلستان در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده اما تاکنون تمهیداتى براى حفاظت از آن در برابر سرقت و تخریب لحاظ نشده است. به عنوان مثال بسیاری از سنگ قبرها افتاده‌اند و یا شکسته‌اند.
عده‌ای از بازدیدکنندگان نیز از آن‌ها بالا می‌روند! به علاوه در برخی نقاط گودال‌هایی وجود دارد که حاکی از تلاش‌های غیرقانونی برای یافتن آثار باستانی و قیمتی است. در واقع به نظرم مسئولان با توجه به شکل و شمایل سنگ‌قبرها سکوت کرده‌اند و بدشان نمی‌آید که این مجموعه به کلی از بین برود! با این وجود به دلیل صعب‌العبور بودن مسیر و دورافتادگی این قبرستان هنوز هم فرصت دارید تا از این قبرستان دیدن کنید.


قبر مردان



قبر زنان



زیارتگاه خالد نبی در فراز تپه ای مشرف به قبرستان باستانی





 قبرستان خالدنبی یا قبرستان الت پرستان 
اولین سفر من به این قبرستان در اردیبهشت ۱۳۷۹ بود و به فاصله چند روز گزارش تصویری با عنوان قبرستان اسرارآمیز را در اختیار همشهری آنلاین  و مجله ناشنال جغرافی قرار دادم  البته در ایران هیچگاه گزارشی از این قبرستان چاپ نشد چون لابد عکس قبر ها که بصورت الت تناسلی مرد یا زن است تحریک کننده بوده و یا ممکن بوده امام جمعه ای تحریک کند که وامسیبتا اسلام به خطر افتاد . خلاصه فرار از واقعیت همیشه توی این مملکت زیبا و بیچاره من وجود داشته است . 






 در واقع شکل و شمایل خاص این سنگ‌قبرها در کشوری که بحث در مورد این مسائل جزو خطوط قرمز اخلاقی است، چه برسد به نمایش آن‌ها، این قبرستان را پرطرفدار کرده است. البته همان‌طور که توضیح دادم این قبرستان در سطح بین‌المللی نیز بسیار مورد توجه است. همان‌طور که در تصاویر مشخص است اغلب سنگ‌قبرها به شکل آلت تناسلی مردانه هستند و ارتفاع و ضخامت گوناگونی دارند. از سوی دیگر در مواردی تعداد حلقه‌های برجسته به دور سنگ‌ها متفاوت است. شاید این‌ها روشی بوده است برای مشخص کردن سن، مرتبه و وضعیت تاهل یا تجرد مردگان. سنگ‌قبرهای دیگری نیز وجود دارد که منتسب به مردگان زن است. عده‌ای نیز عقیده دارند که مردمان این ناحیه آلت‌پرست بوده‌اند و به مانند کیش آلت‌پرستان در هند ذکر را نماد باروی و آفرینش می‌دانستند.

الت پرستان چه کسانی هستند ؟ الت پرستان قبیله ای در هند هستند که هنوز پیروانی دارند و معابد بزرگ و جالبی مخصوصا در منظقه کشمیر ، تایلند ، اندونزی دارند و اعتقادشان این است که الت تناسلی انسان و موجودات ذره و ذات افریدگار و خداوند است . چون افرینش انسان از این عضو صورت می گیرد و الت تناسلی انسان مهمترین و پاکترین عضو بدن است چرا که نماد افریدگاری و تنازع بقای انسان و موجودات زنده است و نمادی از خداوند و خالق انسان و موجودات است . 

بهترین زمان برای رفتن به خالدنبی بهار است. به این دلیل که هوا نیز چندان گرم نیست 

چطور به خالدنبی برویم؟
خوشبختانه امکان دسترسی به زیارتگاه خالدنبی توسط وسایل نقلیه مختلف مانند سواری و یا مینی‌بوس به راحتی وجود دارد. برای دسترسی به این قبرستان همان‌طور که در نقشه مشخص است پس از طی مسیری حدودا ۴۰ کیلومتری گنبد کاووس تا کلاله باید به سمت روستای گچی‌سو حرکت کنید (فاصله این روستا تا قبرستان ۶ کیلومتر است).


فاصله کلاله تا خالدنبی ۵۵ کیلومتر است که حدود ۲۵ کیلومتر آن خاکی و پر پیچ و خم است. خوشبختانه در طی مسیر تابلوهایی وجود دارند که شما را به سمت خالدنبی هدایت می‌کنند. من مکان حدودی این قبرستان را در این فایل که می‌توانید آن را در Google Earth باز کنید مشخص کرده‌ام.













یزد اولین شهر خشتی جهان پژوهشی از پویا منصفی تهرانی


یزد شهر "ترین" های ایران !


پیشگفتاری از پویا منصفی تهرانی 
چیز مهمی که در زندگی من همیشه خاطره انگیز است یزد است . شاید یک سوم تحقیقات و مسافرتهای کاری و تحقیقاتی من در سالهایی که در ایران زندگی می کردم در یزد و کرمان بود . بوی یزد برای من مقدس و ارامش بخش بود . مردم خوبی دارد و زیبایی در اوج کمال . معماری یزد و کرمان و تاریخ افسانه ای این مناطق را نمی توانم به زبان بیارم . یزد و کرمان واقعا سرزمین یزدان است و فکر نمی کنم مانندی داشته باشد. واقعا دلم نیامد چیزی در وبلاگم در مورد یزد نباشد . من افتخار می کنم که روستا به روستا و ده به ده این شهر خدایی را دیده ام . چم ، ده بالا ، تزر جون ، و…….. به امید دیدار دوباره


یزد اولین شهر خشتی و دومین شهر تاریخی جهان بعد از شهر ونیز ایتالیاست.
همین دو ویژگی کافی است تا ایرانیان بدانند کشوری به وسعت تاریخ جهان دارند و شهری کویری که می توانند خشت به خشت، ریگ به ریگ و لحظه به لحظه تاریخ آن را به رخ جهانیان بکشند.

دومین شهر تاریخی جهان "برترین" جاذبه های گردشگری، تاریخی و میراث فرهنگی زیادی دارد که هر کدام از آنها می تواند به تنهایی جاذبه ای منحصر به فرد برای بازدید گردشگران و دوستداران میراث فرهنگی و تاریخ ایران و جهان باشد. این شهر به شهر بادگیرها معروف است. به دارالعباده، شهر دوچرخه‌ها،  شهر شیرینی،  شهر قنات و قنوت و قناعت و شهر آتش و آفتاب.

تاریخ نویسان  و باستانشناسان معتقدند که قدمت یزد به پیش از اسلام می رسد. عده ای هم می گویند که شاید شهر تاریخی یزد را باید در نقطه دیگری غیر از مکان کنونی آن جستجو کرد. اما با این حال قدمت بسیاری از آثار تاریخی کشف شده در شهر یزد به قرن پنجم هجری باز می گردد. در عین حال کشف بناهای دیگری متعلق به قرن های دوم و سوم هجری، تردیدها را در تخمین قدمت شهر یزد بیشتر می کند. در هر صورت تاریخ سکونت انسان در این خطه از هزاره سوم پیش از میلاد فراتر رفته است، به طوری که در عهد پیشدادیان طایفه های در حال کوچ از بلخ به پارس، این سرزمین را یزدان نامیدند و  از آن زمان به  بعد یزد محل عبادت شد.

یزد را از آن جهت امن ترین شهر می دانند که جنگ و بلایای طبیعی تاکنون نتوانسته به 
آن صدمه ای وارد کند. به همین دلیل است که تاریخ نویسان از آن به عنوان امن ترین 
شهر ایران یاد کرده اند. مارکوپولو جهانگرد ایتالیایی نیز درباره یزد می گوید که 
تجار جاده ابریشم این شهر را به لحاظ امنیت مالی و جانی آن دوست دارند.







گسترده ترین بافت تاریخی ایران
بافت تاریخی شهر یزد با مساحتی در حدود 800 هکتار را می توان گسترده ترین و اصولی ترین بافت تاریخ ایران دانست که تجربه های متفاوتی در زمینه مداخله متولیان امر در شبکه معابر را در خود جای داده است. بافت تاریخی یزد به عنوان دومین بافت خشتی دنیا و دست نخورده ترین بافت تاریخی کشور به شماره 15000 در فهرست ملی ثبت شده است.









نارین قلعه، یکی قدیمی‌ترین بنای خشتی جهان
قدیمی ترین بنای ساخته شده از خشت در دنیا نارین قلعه یا کهندژ نام دارد که در شهر باستانی میبد برفراز تپه ای بلند بنا شده و بر تمامی ‌شهر میبد و پیرامون آن دید دارد. تاکنون کشوری ادعا نکرده است که بنایی قدیمی تر از کهندژ دارد. 

کهندژ نام دژهای کهنی است که در آغاز پیدایش شهرها بنا شده اند. این دژها در دوره پیش از اسلام وبیشتر در دوران ماد، هخامنشی و اشکانی ساخته شده و بناهایی تک و پر تراکم بودند که بر فراز تپه‌های طبیعی یا مصنوعی می‌ساختند.








طولانی ترین  و قدیمی ترین قنات جهان 
شاید به خاطر همین قناتهای یزد بود که سازمان یونسکو ساخت قنات را به نام ایرانیان ثبت کرد.

طولانی ترین قنات ایران به نام "قنات زارچ" با طول صد کیلومتر در استان یزد قرار دارد. این قنات یکی ازکهن ترین قنات های ایران به شمار می آید که سابقه ای بیش از سه هزار سال دارد و می گویند در زمان حکومت هخامنشیان در ایران ساخته شده است. طول کوره قنات زارچ بیش از 71 کیلومتر بوده و تعداد چاه های آن دو هزار و 115 حلقه شمارش شده است.










مسن ترین درخت جهان 

سرو چهار هزار ساله ابرکوه را می توان مسن ترین موجود زنده جهان نامید. هر چند که گفته می شود در کشور سوئد نیز درحتی وجود دارد که از سرو ابرکوه قدیمی تر است اما اکنون از درخت پیر سوئد تنها ریشه های آن باقی مانده در حالی که سرو کهنسال شهرستان ابرکوه با 25 متر ارتفاع 18 متر محیط و 5.11 متر اندازه دور تنه در قلب ایران زنده و سبز است و آرام آرام زندگی می کند.









بلندترین بادگیر جهان

بلندترین و منحصر بفرد ترین بادگیرهای جهان را تنها می توان در استان یزد پیدا کرد. بادگیر باغ دولت آباد یزد در شمار زیباترین بادگیرهای دوره زندیه و قاجاریه با قدمتی 270 ساله به عنوان بلندترین بادگیر جهان به حساب می آید. این بادگیر که نمونه ای از معماری دوره زندیه را داراست در سال 1160 هـ.ق توسط محمدتقی خان یزدی مشهور به خان بزرگ سرسلسله خوانین یزد ساخته شد.

این بادگیر ارتفاعی به طول 33 متر و 80 سانتی متر دارد و از خصوصیات بارزش هشت ضلعی بودن آن است که باعث می شود باد در هر جهت به راحتی و به سرعت به قسمت زیرین آن هدایت  شود و پس از برخورد  به سطح آب حوضچه زیر بادگیر، هوای خنکی در داخل آن ایجاد کند.

در کنار این بادگیر باغی شامل سه عمارت هشتی و سردر و تالار آینه نیز موجود است که بهشت آیین خوانده می شود و دارای نقوش اسلیمی است. این باغ مدتها محل اقامت کریم خان زند در یزد بود و از نظر طراحی در شمار زیباترین باغ های دوره زندیه و قاجاریه محسوب می شود.









قدیمی ترین میدان ساعت شهری در ایران

قدیمی ترین ساعت شهری ایران در میدان وقت الساعت یزد نصب شده است. این ساعت آفتابی به استناد کتاب جامع مفیدی نخستین ساعت شهری است که فردی به نام ابوبکر ساعت ساز یزدی آن را در سال 725 هجری قمری در مدرسه رکنیه در جوار مسجد جامع یزد نصب کرد. این مکان بعدها به نام میدان وقت الساعت شهرت یافت.












قدیمی ترین نخل چوبی ایران

نخل چوبی میدان امیر چخماق به عنوان قدیمی ترین نخل چوبی ایران با 450 سال عمر متعلق به عصر صفوی و به نخل حیدری ها معروف است. بلندی این نخل 8.5 متر و اضلاع آن نیز 8.5 در 8.5 متر است.
این نخل مجموعه مشبکی از چوبهای تراشیده شده با گره چینی ها و تیرهای بزرگ است که تقریبا به شکل درخت سرو (نماد آزادگی) ساخته شده است. اما بزرگترین نخل ایران نیز با همین ویژگی ها در شهرستان زارچ قرار دارد.

یزدی ها رسم دارند که در ایام سوگواری امام حسین(ع) مراسم نخل گردانی اجرا کنند. این نخل توسط 150 نفر در میان مردم گردانده می شود تا مراسم ویژه آن  نمادی باشد برای  آزادگی و مظلومیت امام سوم شیعیان و نمادی از تابوت امام حسین.












قدیمی ترین مسجد ایران

ساخت مسجد جامع فهرج واقع در 30 کیلومتری شهر یزد، به نیمه اول قرن اول هجری برمی گردد. این مسجد، تنها مسجد جهان اسلام است که ساختمان آن از ابتدا تاکنون هیچ تغییری نکرده است. اگرچه در میان باستان شناسان اختلاف نظر وجود دارد اما ظاهرا مسجد جامع فهرج قدیمی ترین مسجد ایران است. مسجد جامع فهرج کماکان زنده و پویا بوده و در آن نماز جماعت برپا می کنند.











بلندترین مناره های ایران

مسجد جامع کبیر یزد یکی از شاهکارهای معماری و تاریخی جهان به شمار می رود و به جرات می توان گفت دارای بلندترین مناره های جهان است. بنای این مسجد با عظمت قرنهاست که از فراسوی تاریخ تمدن این سرزمین می درخشد به نحوی که در کتب تاریخی یزد آمده است:"مسجد را بر جای آتشگاه ساسانی ساخته اند و سنگ بنای آن توسط علاء الدوله گرشاسب نهاده شده است". مسجد جامع قدیم در قرن ششم هجری قمری و به دستور گرشاسب از نوادگان "علاء الدوله کالنجار" ساخته شد و بنای اصلی مسجد کنونی از آثار "سید رکن الدین محمد قاضی" است.

دو مناره مسجد که ارتفاع  تقریبی آن از کف تا  نوک به بیش از 52 متر می رسد، دارای قطری در حدود هشت متر است که در دوره صفوی به بنا افزوده شده اما در سال 1313 هجری شمسی فرو ریخت و دوباره تجدید بنا شد. بلندای این مناره ها و اینکه کاشی کاری منحصر به فردی حتی در اوج مناره ها انجام شده، تعجب همگان را بر می انگیزد زیرا این مناره ها هرچه به سمت بالا رفته باریکتر شده و تنها یکی از آنها دارای پلکان است از اینرو ظرافت کاشی کاری در این ارتفاع به واقع قابل تحسین است.














بیشترین و قدیمی ترین تعداد دخمه ها و اداب و سنت زرتشتیان  در یزد

دخمه محلی است که زرتشتیان، مردگان را بر طبق آداب دینی در آن می نهادند اما از وقتی که به دفن کردن در گورستان پرداخته اند، استفاده از دخمه متروک شده است. بیشترین این دخمه ها در یزد قرار دارد چون در این شهر زرتشتیان زیادی زندگی می کردند. دخمه قدیمی یزد حدود سی سال است که دیگر مورد استفاده نیست، دخمه مانکجی لیمجی هاتریا، دخمه چم تفت، دخمه شریف آباد اردکان، دخمه ترک آباد اردکان تنها نام تعدادی از دخمه های زیاد موجود در یزد است. سرپرستی این دخمه ها را انجمن زرتشتیان بر عهده دارد.












تنها آب انبار شش بادگیری جهان

آب انبار شش بادگیر یزد به دلیل دارا بودن شش بادگیر به این نام معروف شده و تنها آب انبار شش بادگیر جهان است. سه بادگیر آن از ابتدا ساخته شده بود و سه بادگیر دیگر بعدها به آن اضافه شده است، با کمی دقت در شکل بادگیرها تفاوت سه بادگیر قدیمی با دیگر بادگیرهای آن را می توان مشاهده کرد. شش بادگیر آب انبار با توجه به شرایط اقلیمی و جهت باد در این منطقه به شکل هشت وجهی هستند. شهر یزد همچنین دارای تنها آب انبار هفت بادگیری جهان با دو مخزن است که در روستای عصر آباد قرار دارد.










تنها کاروانسرای دایره ای در ایران

غیر از همه جاذبه های منحصر به فردی که در شهر یزد وجود دارد، می توان تنهاترین کاروانسرای دایره شکل ایران را هم در شهرستان مهریز در مسیر یزد به کرمان مشاهده کرد. کاروانسرای زین الدین یکی از 999 کاروانسرایی است که شاه عباس در ایران ساخته با این تفاوت که معماری آن دایره ای است. اکنون از این کاروانسرا به عنوان یک اقامتگاه سنتی و جاذبه گردشگری یاد می شود. می گویند که اقامت در این کاروانسرای 400 ساله و دیدن آسمان پر ستاره اش امری است که با آن تجربه سفر به یزد، تاریخی 
ترین شهر جهان کامل می شود!

کاروانسرا یکی دیگر از شاهکارهای معماری ایرانیان است که سازمان ملی و فرهنگی یونسکو ساخت ان را به عنوان قدیمی ترین هتل و مهمانسراهای جهان به نام ایرانیان ثبت کرده است و جالب است که در زبان انگلیسی نیز به همین نام مشهور است :
Caravansary 









تصاویری دیگر از مکان های دیدنی شهر یزد

کویر کاشان به یزد

اتشکده زرتشتیان یزد

نمای شهر

هتل سنتی - کاروانسرای بازسازی شده

میدان زیبای امیر چخماق

خانه اعیانی بازسازی شده

دره مرگ در کالیفرنیا پژوهشی از پویا منصفی تهرانی



حرکت اسرار آمیز سنگ ها در دره مرگ !


پیشگفتار از پویا منصفی تهرانی
یکی از شاخه های باستان شناسی نوین زمین شناسی است . دانش و علم زمین شناسی قدمتی بسی کهن تر از علم باستان شناسی دارد و علم باستانشناسی در مقایسه با علومی مانند زمین شناسی ، تاریخ و جغرافیا و گیاه شناسی و……. علمی جدید تر و تازه تر است . اما ویژگی علم دیرینه شناسی و باستانشناسی این است که تمامی این علوم رو در خود جای داده است ، بنابراین برای شناخت باستانی یک منطقه باید علائم زمین شناسی ، فرسایش خاک و زمین و  گسترش خاک و اب و هوای منطقه و نشست خاک و رانش زمین و جغرافیا و تاریخ منطقه را دقیقا محاسبه و بررسی کرد .
مثال جالبی برای شما دارم و ان منطقه کاشان و تپه های باستانی سی ارک است . ایا شما به عنوان یک رهگذر می توانید تصور کنید روزگاری کاشان دریای بزرگی بوده !!! روزگاری تمامی منطقه مرکزی ایران سرسبز و پر از ماهیان و جانوران دریایی بوده است !!! فقط کافیست در جاده نطنز به کاشان و اطراف ان رانندگی کنید و ماسه های کف دریا را ببینید و گوش ماهی هایی که فسیل شده اند و قدمت انها هزاران سال است را وسط کویر ایران پیدا کنید ! 
بنابراین تحولات زمین شناسی در علم باستان شناسی  بسیار مهم است و شاید یکی از پایه های مهم باستان شناسی علم زمین شناسی است . امروزه باستان شناسان با داشتن اطلاعات تاریخی و جغرافیایی به کشف نقاط مهمی در کره زمین می روند که از نظر زمین شناسی اهمیت ویژه ای دارد . دره مرگ در کالیفرنیای جنوبی یکی از شاهکارهای طبیعی و پدیده های جهان از نظر علم زمین شناسی و باستان شناسی است . امیدوارم از دانستن انچه شاید تا کنون نمی دانستید در مورد دره مرگ در زیر لذت ببرید : 

"دره مرگ" منطقه ای در کالیفرنای جنوبی، نزدیک صحرای نوادا در آمریکای شمالی است که طول آن 225 کیلومتر
و پهنایش بین 8 تا 24 کیلومتر است. این منطقه پست ترین نقطه در نیمکره غربی جهان نیز به شمار می آید.
ارتفاع پست ترین قسمت آن 86 متر پایین تر از سطح آب های آزاد است.
در سال 1849، گروه بزرگی از جویندگان طلا به این منطقه هجوم آوردند
و بسیاری از آنان در اثر گرما، تشنگی و خستگی بیش از حد، از پای درآمدند.
به همین علت، این منطقه را دره مرگ نامیده اند.

 

در تابستان، دمای این منطقه به 50 درجه می رسد و گزارش شده است
که در سال 1913 دمایش به 6/56 درجه نیز رسیده بود.
این دره، زمستان ها هوای ملایمی دارد.
اما دمای شب های زمستانی آن گاهی زیر صفر است.
در نقاط مختلف این دره، آبگیرهای نمکی، نمکزارها و تپه های آتشفشانی عجیبی دیده می شود. ب
ا وجود این، خرگوش ها، موش ها، کانگوروها، مارمولک ها و جانوران صحرایی بسیاری در آن زندگی می کنند. ب
ا شروع بارندگی های اندک بهاری، نیز انواع گل های وحشی، علف و بوته هایی که با زمین های نمکی سازگارند،
در آن ظاهر می شوند.

 

گفتنی است این منطقه از نظر معادن و سنگهای زینتی و قیمتی یکی از مناطق مهم آمریکا میباشد
و دیگر اینکه بعضی از بومی های مناطق اطراف دره مرگ بر این باورند که این منطقه توسط پیشینیان نفرین شده است.

از عوامل مهمی که توجه زمین شناسان را بخود جلب کرده،
همانطور که در تصاویر زیر مشاهده می کنید حرکت اسرار آمیز سنگ ها در این منطقه است!
سنگ های دره مرگ در ایالات متحده آمریکا خودبخود و بدون دخالت عامل انسانی یا غیر انسانی
به طور مرموزی حرکت می کنند.
عامل این حرکت اسرارآمیز پدیده های ژئولوژیکی است که هنوز برای دانشمندان این علم شناخته شده نیست!